Grzyby do zadań specjalnych - wiem co jem

Tytuł: Grzyby do zadań specjalnych - wiem co jem

Autor/wykonawca: dr hab. Anna Biedunkiewicz

Umiejscowienie w cyklu naukowym: hipotezy i planowanie badań, eksperymenty i obserwacje, wyciąganie wniosków, pisanie sprawozdania, przedstawianie wyników na szkolnej konferencji naukowej.

Zalecany wiek uczestników młodsze klasy szkoły podstawowej, starsze klasy szkoły podstawowej, gimnazjum.

(jeśli zajęcia mogą odbywać się w wariantach dla różnych grup wiekowy, proszę zaznaczyć taką opcję)

Typ (forma) zajęć: zajęcia laboratoryjne

Wprowadzenie
Jak wyglądają mikroorganizmy, które pełnią tak pożyteczną rolę dla człowieka? Czy można je hodować w warunkach laboratoryjnych? Dlaczego ciasto drożdżowe nie każdemu wychodzi? Jak poprawić sobie cerę i włosy stosując kurację drożdżami? Jakie części owocnika pieczarki zjadamy? To tylko kilka z wielu pytań, na które można odpowiedzieć po zajęciach: Grzyby do zadań specjalnych – wiem co jem.

Grzyby są spotykane w życiu codziennym. Są wykorzystywane w wielu gałęziach przemysłu, m.in. w przemyśle spożywczym. Jednokomórkowe grzyby - drożdże piekarnicze Saccharomyces cerevisie są, ze względu na zdolności fermentacyjne, niezbędne do prawidłowego wypieku pieczywa czy też produkcji piwa, natomiast grzyby strzępkowe Penicillium roqueforti czy P. cammeberti nadają niepowtarzalny, specyficzny smak serom pleśniowym typu Roquefort, Gorgonzola, Camembert, Brie, Langres, Coulommiers i Cambozola. Z kolei popularne owocniki pieczarki łąkowej Agaricus campestris czy pieczarki dwuzarodnikowej A. bisporus są bogatym źródłem witamin z grupy B, mikroelementów, a także białka i są chętnie stosowane w kuchni do wzbogacania smaku potraw.
Najbardziej wyszukane dania świata niewątpliwie zawdzięczają swój smak obecności owocników grzybów podziemnych, czyli trufli, ale na pewno nikt nie pogardzi też smacznymi borowikami, rydzami czy kurkami. Grzyby są też chętnie wykorzystywane do komponowania diet niskokalorycznych oraz mają właściwości przeciwnowotworowe.

Cele (zajęć)
Celem warsztatów będzie poznanie różnych aspektów zastosowania grzybów. Młodzież zaznajomi się z różnymi gatunkami mikrogrzybów (np. drożdży piekarniczych i grzybów strzępkowych) wykorzystywanych w produkcji żywności (wypiek chleba/ ciast, produkcja serów pleśniowych Camembert i Roquefort).

Zakładane efekty kształcenia:
Wiedza: Uczestnik warsztatów charakteryzuje grzyby jako organizmy cenne w eksperymentach naukowych i procesach biotechnologicznych (m.in. produkcji spożywczej).
Umiejętności: Uczestnik warsztatów posługuje się podstawowymi metodami wykrywania grzybów w organizmach żywych, glebie, wodzie i powietrzu
Postawy: postępuje zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy z materiałem mykologicznym.

Potrzebne materiały i pomoce dydaktyczne:  sery pleśniowe typu Camembert, Roquefort, drożdże świeże, drożdże liofilizowane, szkiełka podstawowe i nakrywkowe (na grupę) małe baloniki, rękawiczki ochronne (S), maseczki ochronne, fartuchy jednorazowe (dla każdego ucznia).

Zajęcia będą się odbywały w sali 303 Collegium Biologiae, ul. Oczapowskiego 1A.

Przebieg zajęć
Dwa spotkania w odstępie tygodnia-dwóch)

Zajęcia nr 1:

1. Uczniowie poznają formy morfologiczne budujące ciało grzybów (formy jednokomórkowe, strzępkowe) – wykonają preparat mikroskopowy z drożdży.
2. Uczniowie zapoznają się z warunkami hodowli grzybów w laboratorium badawczym.
3. Wykonają doświadczenie służące wykazaniu zdolności fermentacyjnych drożdży.
4. Założą makrohodowlę szlachetnych grzybów pleśniowych wykorzystywanych do produkcji serów pleśniowych i dowiedzą się jak produkuje się tego typu sery.

Zajęcia 2:

1. Uczniowie ocenią tempo wzrostu grzybów pleśniowych w warunkach laboratoryjnych.
2. Uczniowie dokonają oceny makroskopowej grzybów pleśniowych z użyciem mikroskopu stereoskopowego.
3. Uczniowie wykonają preparaty mikroskopowe z własnoręcznie założonych hodowli szlachetnych pleśni.
4. Uczniowie oglądają makroskopowo owocniki pieczarki, poznają jego części, wykonują preparaty mikroskopowe.
5. Mikroskopowanie i wykonywanie rysunków z podpisami.

Sprawozdanie z eksperymentu:Uczniowie powinni po przeprowadzeniu zajęć napisać sprawozdanie, w którym uwzględnią cel prowadzenia eksperymentu, metody badawcze, otrzymane wyniki oraz spostrzeżenia i wnioski.

Pracownik naukowy może udzielić konsultacji po zajęciach w ramach Klubu Młodego Odkrywcy (internetowo) lub formie Żywej Biblioteki (konsultacje bezpośrednie lub internetowe).

Uczniowie mogą samodzielnie, w formie pokazu, wykonać doświadczenie potwierdzające zdolności fermentacyjne drożdży (można pokaz zorganizować w ramach Klubu lub w czasie szkolego festiwalu nauki). .

Czym różnią się ryby żyjące przy dnie, w toni wodnej i żyjące przy powierzchni?

Tytuł: Czym różnią się ryby żyjące przy dnie, w toni wodnej i żyjące przy powierzchni?

Autor/wykonawca: dr Dorota Juchno

Umiejscowienie w cyklu naukowym: hipotezy i planowanie badań, eksperymenty i obserwacje, wyciąganie wniosków, pisanie sprawozdania, przedstawianie wyników na szkolnej konferencji naukowej.

Zalecany wiek uczestników: młodsze klasy szkoły podstawowej, starsze klasy szkoły podstawowej.

Typ (forma) zajęć : warsztaty.

Terminy zajęć:  6.03 i 13.03 2017/

Wprowadzenie

Ryby to najliczniejsza grupa kręgowców, liczy obecnie ponad 30 000 gatunków. Zamieszkują zarówno morza, oceany jak i różne zbiorniki słodkowodne. Charakteryzują się bardzo zróżnicowaną budową zewnętrzną, czasami bardzo dziwną i nietypową. Są doskonale przystosowane do miejsca w zbiorniku, w którym bytują.

W trakcie zajęć dzieci (pracując w grupach), na podstawie obserwacji różnych gatunków ryb oraz przygotowanych modeli ryb, spróbują wskazać te cechy, które charakteryzują ryby żyjące w różnych strefach zbiornika. Dodatkowo, na podstawie krótkiego filmu i pomocy prowadzącego, spróbują wywnioskować, które cechy budowy ułatwiają im życie w danej strefie i dlaczego?

Uczniowie swoje działania i wnioski mogą przedstawić w formie sprawozdania lub prezentacji (np. w czasie szkolnego festiwalu nauki).

Uczniowie przed zajęciami powinni zapoznać się z ogólną budową ryb i ich przystosowaniami do życia w wodzie – na poziomie szkoły podstawowej

Pytanie badawcze: czy ryby żyjące w różnych miejscach w zbiorniku wodnym różnią się? Na czym te różnice polegają?

Zakładane efekty
- Uczeń wie jakie trzy podstawowe strefy wyróżniamy w zbiorniku wodnym,
- uczeń potrafi rozpoznać w której strefie zbiornika żyje dany gatunek ryby (na wybranych przykładach),
- uczeń potrafi wyjaśnić jakie cechy ułatwiają rybom życie w danej strefie zbiornika.

Potrzebne materiały i pomoce dydaktyczne
- różne, przykładowe, utrwalone lub świeże gatunki ryb
- kartonowe modele ryb

Miejsce zajęć: sala ćwiczeń Katedry Zoologii, ul. Oczapowskiego 5

Przebieg zajęć

1. Wprowadzenie (pogadanka):
Ryby różnią się wielkością, kształtem i dodatkowymi szczególnymi cechami, co związane jest miejscem i trybem życia. Jakie znamy gatunki ryb? Gdzie one żyją? Jakie cechy ułatwiają rybie poruszanie się w wodzie? Dzieci wymieniają różne cechy ryb, np. opływowy kształt ciała, płetwy, pokrycie śluzem.

2. Jakie kształty mogą mieć ryby? Dlaczego ryby różnią się kształtem?
Dzieci wymieniają swoje pomysły. Prowadzący informuje dzieci, że w trakcie zajęć dowiedzą się dlaczego ryby żyjące w różnych miejscach w zbiorniku wodnym różnią się i na czym te różnice polegają.

3. Przekrój zbiornika wodnego - dno, toń wodna, strefa brzegowa
Uczniowie poznają budowę zbiornika wodnego; krótko omawiamy warunki panujące w wymienionych strefach.

4. Praca w grupach - dzieci oglądają różne gatunki ryb w trzech kuwetach oraz trzy kartonowe modele, które odpowiadają rybom żyjącym w trzech strefach.

Każda grupa ma za zadanie obejrzeć ryby w trzech kuwetach, przyporządkować każdą z tych grup do jednego z kartonowych modeli, które otrzymały. Wspólnie mają też za zadanie wypisać na otrzymanych kartonowych modelach cechy ryb, które są wspólne dla wyróżnionych grup.

5. Następnie wspólnie omawiamy każdą z grup ryb. Wspólnie zastanawiamy się gdzie dane ryby żyją w zbiorniku wodnym, w której strefie i dlaczego? - na podstawie krótkiego filmu ukazującego różne gatunki ryb.

6. Rozpoznajemy gatunki ryb, które dzieci mają w kuwetach (praca z okazami ryb i wyświetlaną prezentacją)
Dzieci oglądają ryby i przy pomocy prezentacji oraz podpowiedzi prowadzącego, np. że jest to ryba drapieżna, nazywają gatunki. Krótko charakteryzujemy każdy gatunek.

7. Podsumowanie:
Odpowiedź na pytanie badawcze i pytanie z tytułu: Czy ryby żyjące w różnych miejscach w zbiorniku wodnym różnią się? Na czym te różnice polegają?

Podsumowanie głównych tematów poruszanych w czasie warsztatów: Jakie trzy strefy wyróżniamy w zbiorniku wodnym? Jakimi cechami charakteryzują się ryby żyjące w trzech różnych strefach zbiornika? Czego możemy się dowiedzieć o rybie na podstawie jej wyglądu?

Pracownik naukowy może udzielać konsultacji po zajęciach w ramach Klubu Młodego Odkrywcy (internetowo) lub formie Żywej Biblioteki (konsultacje bezpośrednie lub internetowe).

Polecana literatura do tematu
- encyklopedie i książki na temat ryb, które dzieci posiadają w domu.

Od komórki do organizmu wielokomórkowego

Tytuł: Od komórki do organizmu wielokomórkowego

Autor/wykonawca: dr hab. Janina Dziekońska-Rynko, prof. UWM, dr Dorota Juchno

Cykl trzech zajęć objętych wspólnym tytułem ,,Od komórki do organizmu wielokomórkowego” , które będą obejmowały następujące podtytuły:
1. Powstawanie i budowa komórek płciowych,
2. Sposoby zapłodnienia i rozwoju zarodkowego (rozwój prosty i złożony),
3. Przebieg rozwoju embrionalnego zwierząt jajorodnych (ryb i ptaków).

Umiejscowienie w cyklu naukowym: hipotezy i planowanie badań, eksperymenty i obserwacje, wyciąganie wniosków, pisanie sprawozdania, przedstawianie wyników na szkolnej konferencji naukowej.

Zalecany wiek uczestników:  starsze klasy szkoły podstawowej, gimnazjum

Typ (forma) zajęć: wykład (krótkie wprowadzenie), warsztaty, zajęcia terenowe, zajęcia laboratoryjne.

Wprowadzenie
Komórki rozrodcze powstają bardzo wcześnie już podczas rozwoju zarodkowego w procesie gametogenezy. Budowa tych komórek (zawartość materiałów zapasowych i ich rozmieszczenie, wykształcenie osłon jajowych) zależy od miejsca rozwoju i długości pozostawania zarodka w osłonach jajowych. Początek rozwoju osobniczego to połączenie komórki płciowej żeńskiej z komórką płciową męską. Następny etap rozwoju osobniczego to rozwój zarodkowy, w którym możemy wyróżnić bruzdkowanie, gastrulację i organogenezę. Podczas bruzdkowania zarodek przybiera strukturę wielokomórkową. W czasie gastrulacji wytwarzają się trzy listki zarodkowe (ektoderma, mezoderma i endoderma) w obrębie których w następnym etapie powstają narządy charakterystyczne dla danego gatunku.

Zakres tematyczny zajęć

W trakcie zajęć uczniowie  na podstawie obserwacji wskazują różnice w budowie komórek rozrodczych żeńskich i męskich. Przy pomocy osoby prowadzącej próbują wywnioskować dlaczego komórka rozrodcza żeńska różni się budową od komórek męskich i dlaczego komórki rozrodcze żeńskie różnych gatunków zwierząt różnią się budową.

W trakcie następnych zajęć na podstawie krótkiego filmu uczniowie poznają sposoby zapłodnienia i przy pomocy osoby prowadzącej spróbują wywnioskować jakie czynniki mają wpływ na takie zróżnicowanie. W trakcie dalszych zajęć uczniowie poznają typy rozwoju i podczas pracy w grupach poznają różne typy rozwoju złożonego u owadów. Przy pomocy osoby prowadzącej próbują wyciągnąć wnioski.

W trzeciej części zajęć uczniowie poznają budową jaja płaza, ryby i ptaka (co jest komórką jajową a co osłonami jajowymi). Przy pomocy osoby prowadzącej spróbują wywnioskować jakie znaczenie podczas rozwoju odgrywają poszczególne osłony jajowe. W trakcie pracy w grupach uczniowie oglądają preparaty trwałe przedstawiające kolejne etapy rozwoju zarodkowego ptaka a następnie spróbują wskazać jak zmienia się kształt zarodka i dlaczego takie zmiany zachodzą.

Uczniowie swoje obserwacje i wnioski mogą przedstawić w formie prezentacji.

Zaleca się  aby uczniom wcześniejsze zapoznali się z tematem budowy komórkowej rozmnażania na poziomie szkoły podstawowej lub gimnazjalnej.

Pytania badawcze:

• Czy komórki rozrodcze wszystkich zwierząt zbudowane są jednakowo? Jeżeli nie, to na czym polegają różnice w budowie i od czego one zależą?  
• Czy rozwój embrionalny u wszystkich zwierząt przebiega podobnie? 
• U których zwierząt w trakcie rozwoju występuje stadium larwy?
• Czy zarodki wszystkich gatunków zwierząt podczas rozwoju zmieniają kształt?

Zakładane efekty
Uczeń potrafi wymienić różnice w budowie komórki rozrodczej żeńskiej i męskiej. Uczeń wie jak są zbudowane komórki rozrodcze żeńskie u różnych zwierząt i potrafi wyjaśnić te różnice. Uczeń potrafi wyjaśnić jakie są etapy rozwoju zarodkowego, jak przebiegają u różnych gatunków zwierząt i jak zmienia się kształt zarodka podczas rozwoju u różnych gatunków zwierząt.

Potrzebne materiały i pomoce dydaktyczne
Preparaty trwałe: przekroje przez gonady wybranych zwierząt, budowa plemnika, stadia rozwojowe owadów, płazów, ptaków i ssaków, komórki jajowe różnych gatunków zwierząt, filmy, atlasy

Przebieg zajęć
1. Powstawanie i budowa komórek płciowych
Wprowadzenie (pogadanka z uczniami).
Komórki rozrodcze powstają bardzo wcześnie już podczas rozwoju zarodkowego w procesie gametogenezy. Budowa tych komórek (zawartość materiałów zapasowych i ich rozmieszczenie, wykształcenie osłon jajowych) zależy od miejsca rozwoju i długości pozostawania zarodka w osłonach jajowych.
Jakie znamy typy rozmnażania? Kiedy zaczynają tworzyć się komórki rozrodcze i jak nazywamy ten proces? Dlaczego komórki rozrodcze żeńskie różnią się od komórek rozrodczych męskich? Czy u wszystkich gatunków zwierząt komórki rozrodcze mają podobną budowę?
W trakcie zajęć uczniowie na podstawie obserwacji wskazują różnice w budowie komórek rozrodczych żeńskich (komórka jajowa ssaka, ptaka, płaza, ryby, ślimaka, owada) i męskich (plemnik byka, płaza, nicienia, ślimaka). Przy pomocy osoby prowadzącej próbują wywnioskować dlaczego komórka rozrodcza żeńska różni się budową od komórek męskich i dlaczego komórki rozrodcze żeńskie różnych gatunków zwierząt różnią się wielkością i budową.

2. Sposoby zapłodnienia i rozwoju zarodkowego (rozwój prosty i złożony)
Początek rozwoju osobniczego to połączenie komórki płciowej żeńskiej z komórką płciową męską. Następny etap rozwoju osobniczego to rozwój zarodkowy, w którym możemy wyróżnić bruzdkowanie, gastrulację i organogenezę. Podczas bruzdkowania zarodek przybiera strukturę wielokomórkową. W czasie gastrulacji wytwarzają się trzy listki zarodkowe (ektoderma, mezoderma i endoderma) w obrębie których w następnym etapie powstają narządy charakterystyczne dla danego gatunku. U niektórych zwierząt forma młodociana jest bardzo podobna do formy dorosłej a różni się jedynie mniejszymi rozmiarami i niezdolnością do rozrodu. U niektórych zwierzą występuje bardziej skomplikowany dalszy rozwój pozazarodkowy. Może zachodzić z przeobrażeniem, kiedy powstaje stadium larwy, które u niektórych gatunków może przekształcić się w stadium poczwarki. Larwa różni się od dorosłego osobnika: niezdolnością do rozrodu, wielkością, ale także budową, często też środowiskiem życia i sposobem odżywiania.
W trakcie zajęć na podstawie krótkiego filmu uczniowie poznają sposoby zapłodnienia i przy pomocy osoby prowadzącej spróbują wywnioskować jakie czynniki mają wpływ na takie zróżnicowanie. W trakcie dalszych zajęć uczniowie poznają typy rozwoju i podczas pracy w grupach poznają różne typy rozwoju złożonego u owadów. Przy pomocy osoby prowadzącej wyciągają wnioski.
Jakie znamy typy rozwoju i czym się one różnią? Jakie owady (przykłady) mają rozwój prosty a jakie złożony. Jak nazywamy larwy muchy, motyla, chrabąszcza majowego? Co to jest i jak wygląda poczwarka?
W trakcie zajęć uczniowie na podstawie obserwacji wnioskują, że rozwój może być prosty i złożony. Wymieniają owady, które mają rozwój prosty i takie u których występuje rozwój złożony. Rozpoznają i nazywają larwy i poczwarki owadów o rozwoju złożonym.

3. Przebieg rozwoju embrionalnego zwierząt jajorodnych (ryby, płazy i ptaki)

W trakcie zajęć uczniowie poznają budowę jaja ryb, płazów i ptaków (co jest komórką jajową a co osłonami jajowymi). Przy pomocy osoby prowadzącej spróbują wywnioskować jakie znaczenie podczas rozwoju odgrywają poszczególne osłony jajowe. W trakcie pracy w grupach uczniowie oglądają preparaty trwałe przedstawiające kolejne etapy rozwoju zarodkowego płaza i ptaka, a następnie spróbują wskazać jak zmienia się kształt zarodka ptaka i dlaczego takie zmiany zachodzą.
Jakie są różnice w budowie jaj ryb, płazów i ptaków? Jakie osłony jajowe występują w jajach ryb, płazów i ptaków? Jaką rolę pełnią osłony jajowe? Jak zmienia się kształt zarodka podczas rozwoju?
W trakcie zajęć uczniowie wnioskują, że budowa jaj u zwierząt jest związana ze środowiskiem rozwoju i długością pozostawania w osłonach jajowych. Zwierzęta, których rozwój zachodzi w środowisku wodnych wytwarzają mniej osłon jajowych (płazy – osłona galaretowata) aniżeli zwierzęta, których jaja rozwijają się na lądzie (ptaki). Zarodki zwierząt rozwijających się w środowisku wodnym nie zmieniają swego kształtu podczas rozwoju natomiast zarodki zwierząt rozwijające się w osłonach jajowych lub w organizmie matki (łożyskowce) przyjmują kształt liter ,,C”

Sprawozdanie z zajęć 
Uczniowie swoje obserwacje i wnioski mogą przedstawić w formie sprawozdania lub prezentacji w klasie lub w czasie szkolnego festiwalu nauki.

Pracownicy naukowi, prowadzący zajęcia, mogą udzielić konsultacji po zajęciach, w ramach Klubu Młodego Odkrywcy (internetowo) lub formie Żywej Biblioteki (konsultacje bezpośrednie lub internetowe), po wcześniejszym uzgodnieniu terminu.

Polecana literatura do tematu
- encyklopedie i inne podręczniki szkolne lub na poziomie szkolnym z zakresu biologii

Notatki wizualne po wykładzie otwartym "czego uczy się człowiek XXI wieku"

Niektórzy członkowie Klubu Młodego Odkrywcy skorzystali z zaproszenia na otwarty wykład  "Czego uczy się człowiek XXI", który odbył się w czasie inauguracji nowego projektu Uniwersytetu Dzieci - "Nauka do kwadratu".  Ukazała się właśnie krótka relacja z wizualnymi notatkami (myślografie) uczestników (zobacz wpis na blogu Nomada). Rysunkom (myślografiom) przyglądam się z dużym zaciekawieniem. Mam okazję zobaczyć punkt widzenia młodego słuchacza: na co zwrócił uwagę, co zapamiętał, co zainspirowało. Trzej słuchaczy i trzy różne punkty widzenia. Z rozmów kuluarowych po wykładzie dowiedziałem się, że jeden z uczniów chce pracować w NASA. Najwyraźniej kapitał naukowy w naszym regionie rozwija się. Efekty zobaczymy za lat kilkanaście lub kilkadziesiąt.

Niżej także kilka zdjęć z wykładu, udostępnionych przez Uniwersytet Dzieci.

Stanisław Czachorowski

Mnożenie roślin

Mnożenie roślin 

Autor/wykonawca: mgr inż. Teresa Jagielska, dr inż. Sylwia Okorska

Cykl trzech zajęć

1. Sposoby rozmnażania roślin w warunkach naturalnych
2. Mikrorozmnażanie roślin metodą „in vitro”
3. Obserwacja wzrostu i rozwoju roślin, ocena i wnioski. 

terminy zajęć (Szkoła Podstawowa w Szczytnie, Szkoła Podstawowa w Butrynach, zgodnie z przesłanym planem dla szkół)

• 6.03; 11.30-13.45 (szklarnia) 
• 21.03; 11.00-13.15 (laboratorium CB, sala 123) 
• 22.05; 11.30-13.45 
• 19.04; 10.00-12.15 
• 6.06 ;10.00-12.15

Umiejscowienie w cyklu naukowym:  eksperymenty i obserwacje, wyciąganie wniosków, pisanie sprawozdania,.

Zalecany wiek uczestników: starsze klasy szkoły podstawowej, gimnazjum

Typ (forma) zajęć:  zajęcia laboratoryjne (mała grupa)

Wprowadzenie 
Rozmnażanie jest złożonym procesem, w którym powstają nowe osobniki. W świecie roślin wyróżnia się dwa sposoby: generatywne i wegetatywne. Wykorzystując wiedzę o roślinach, w praktyce wybieramy najbardziej właściwą metodę. W toku zajęć uczniowie dowiedzą się, czym kierować się przy wyborze sposobu rozmnażania różnych grup roślin. Powszechnie wykorzystywanym do masowego rozmnażania jest sposób wegetatywny, który można przeprowadzić w warunkach sztucznych, metodami hodowli tkankowych in vitro. W trakcie cyklu uczniowie poznają zasady pracy w laboratorium roślinnych kultur tkankowych in vitro oraz szklarni, założą własne uprawy, dzięki którym będą mogli obserwować regenerację i wzrost roślin. Dokonają porównania i oceny wydajności i szybkości metod rozmnażania różnych gatunków roślin. Na tej podstawie sporządzą sprawozdania, które mogą być wzbogacone fotografiami.

Cel zajęć 
Zapoznanie uczniów z różnymi sposobami rozmnażania się roślin i ich walorami. Poznanie specyfiki pracy w laboratorium kultur tkankowych in vitro oraz w szklarni.

Zakładane efekty
Uczeń:
- wie w jaki sposób można rozmnażać rośliny,
- uczeń potrafi przygotować samodzielnie sadzonki roślin, wysiać nasiona i założyć hodowlę w warunkach in vitro, opisuje zjawiska i procesy zachodzące w roślinach, w kulturach in vitro roślin
- uczeń ćwiczy (trenuje) samodzielność, precyzję i zdolności manualne.

Potrzebne materiały i pomoce dydaktyczne:  jednorazowe rękawiczki, ręczniki papierowe, odczynniki chemiczne, materiały biurowe, nasiona, rośliny, koszyki, pojemniki, podłoża ogrodnicze.

Przebieg zajęć 
Zajęcia nr 1. Sposoby rozmnażania roślin w warunkach naturalnych – zajęcia przeprowadzone będą w szklarni Wydziału Biologii i Biotechnologii, ul. Heweliusza 22 (3 godziny lekcyjne) - zapoznanie z obiektem szklarni, - teoretyczne zapoznanie uczniów ze sposobami rozmnażania roślin (prezentacja roślin, nasion i podłoży ogrodniczych) - część praktyczna: przygotowanie podłoża i pojemników do roślin, samodzielne wykonanie sadzonek z różnych grup roślin (sadzonki liściowe, pędowe, zielne, itp.) oraz wysiew nasion, - rejestracja fotograficzna i opis doświadczenia.

Zajęcia nr 2. Mikrorozmnażanie roślin metodą in vitro
– zajęcia przeprowadzone będą w pracowni „Roślinnych kultur in vitro” , sala 123 Collegium Biologiae, ul. Oczapowskiego 1a (3 godziny lekcyjne)
- zapoznanie z pracownią kultur tkankowych in vitro, prezentacja różnych typów hodowli tkankowych,
- zapoznanie z zasadami pracy w laboratorium, pracą przy komorze laminarnej, rodzajami i sposobem sporządzania pożywek dla roślin i różnych typów hodowli,
- samodzielne założenie własnych hodowli z różnych typów eksplantatów w warunkach aksenicznych,
- rejestracja fotograficzna i opis doświadczenia.

Zajęcia nr 3. Obserwacja wzrostu i rozwoju roślin, ocena i wnioski – zajęcia przeprowadzone będą w pracowni „Roślinnych kultur in vitro” , sala 123 Collegium Biologiae, ul. Oczapowskiego 1a oraz w szklarni Wydziału Biologii i Biotechnologii, ul. Heweliusza 22 (3 godziny lekcyjne):
- obserwacja hodowli założonych przez uczniów na poprzednich zajęciach, ocena stopnia akseniczności, - ocena zdolności regeneracyjnych tkanek roślinnych,
- wykonanie fotografii spod binokularu i zwykłym aparatem,

Przewidziane są konsultacje dla uczniów i nauczycieli w formie żywej biblioteki

Polecana literatura do tematu

• „Rozmnażanie roślin” Jerzy Woźniak, Wwydawnictwo Buchmann 
• „Rozmnażanie 250 roślin przez sadzonki” Denis Retournard, Wydawnictwo DELTA 
• Wykłady i ćwiczenia z roślinnych kultur in vitro http://www.wbp.olsztyn.pl/~krist/skrypt/ 
• „Biotechnologia roślin” Stefan Malepszy, Wydawnictwo PWN, 2004 

Możliwa jest kontynuacja obserwacji oraz wykorzystanie wyników w trakcie szkolnego festiwalu nauki.

Nauka w puszce (warsztaty dotyczące metody badawczej)

Nauka w puszce (warsztaty dotyczące metody badawczej)

Autor/wykonawca: dr hab. Stanisław Czachorowski, prof UWM

Zajęcia warsztatowe, praca w grupach.

Terminy zajęć (Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska, Plac Łódzki 3, sala 316 lub 324)

• 6 marca 2017, godz. 11.30-13,45
• 8 marca, godz. 11.00-13.15
• 13 marca godz. 11.30-13,45
• 21 marca godz. 11.00-13.15
• 23 marca, godz. 11.30-13,45
• 27 marca, godz. 9.00-11.15
• 4 kwietnia, godz. 11.00-13.15
• 6 kwietnia, godz. 10.00-12.15
• 24 kwietnia, godz. 9.00-11.15

Scenariusz zajęć zostanie udostępniony (w terminie późniejszym) do bezpłatnego wykorzystywania w Klubach Młodego Odkrywcy. Dla różnych grup wiekowych (szkoła podstawowa, gimnazjum, liceum) dostosowane będzie zróżnicowana trudność wykonywanych zadań i zakres pracy.

Wprowadzenie 
Metoda naukowa poznawania świata bez wątpienia przyczyniła się do znaczącego postępu technologicznego i rozwoju cywilizacji. Ale na czym polega metoda naukowa? Co to jest nauka? Czynności, które wykonują naukowcy w czasie swojej pracy? Filozofowie i metodolodzy nauki od dawna się na tym zastawiają i próbują dociec istoty poznania naukowego. Na uniwersytetach uczymy metody naukowej, niezależnie od dyscypliny. Czasem zapominamy, że najważniejszym przyrządem badawczym… jest mózg człowieka.

Jak pokazać czym jest nauka? Jedną z możliwości jest edukacyjna zabawa w odgadywanie tego, co jest w puszce. Przy okazji obserwując siebie samego w tym procesie. Jakimi metodami się posługujemy? Co zrobić, by wyniki obserwacji były możliwie obiektywne? Jakie znaczenie ma eksperyment i jakie powinien spełniać kryteria? Czym jest poznanie naukowe i z jakimi problemami spotykają się naukowcy w swojej pracy? Na czym polegają metody naukowe? Jak odkryć to, co jest w puszce bez jej otwierania?

W czasie zajęć uczestnicy w pracy zespołowej odkrywać będą, za pomocą prostych i dostępnych metod, zawartość tajemniczych puszek. Odkrywać będą metody, jakimi posługują się naukowcy w codziennej pracy. Jaki wpływ na obserwacje i wstępne hipotezy ma dotychczasowe doświadczenia i wiedza o świecie? Czy w nauce potrzebna jest kreatywność, umiejętność dyskusji i pracy zespołowej? Czym jest kontekst odkrycia a czym kontekst uzasadnienia?

Wspólna zabawa może mieć swoją kontynuację w internecie (dyskusja) a uczestnicy warsztatów będą mogli zamieścić swoje raporty z badań zawartości puszki. Dodatkowe materiały, pomocne dla nauczyciela jak i dla uczniów, udostępnione zostaną w inernecie oraz przesłane w formie kart pracy i instrukcji do ćwiczeń.

Celem zajęć jest przybliżenie metody naukowej, z stawianiem hipotez, doborem metody, opisem wyników, dyskusją oraz napisaniem raportu z eksperymentu. Uczniowie poznają pełen proces badań naukowych. Celem warsztatu jest zrozumienie istoty nauki oraz granic jej poznania.

Zakładane efekty
Uczeń wie z jakich etapów składa się poznanie naukowe. Uczeń potrafi planować proste eksperymenty i dyskutować. Ćwiczy pracę w grupie (zespołową), dyskutowanie i wymianę poglądów, ćwiczy argumentację i przekonywanie.

(Efekty pracy w grupach i wstęp do dyskusji)

Potrzebne materiały i pomoce dydaktyczne
Kilka puszek, różne przedmioty do umieszczenia w puszkach, tablica z kredą lub arkusz papieru i mazaki, karty pracy. Dodatkowe przyrządy badawcze w postaci magnesu, wagi itd.

Przebieg zajęć 
Uczniowie w grupach planują jakie metody zastosują do poznania zawartości puszki (bez otwierania), następnie po kolei analizują zawartość puszki. Swoje hipotezy wpisują na kartach pracy. Następnie wszystkie grupy zapisują swoje hipotezy na tablicy (przypuszczania co się znajduje w każdej puszce). Hipotezy mogą być różne. Uczniowie dyskutują wspólnie o swoich przypuszczeniach. W dyskusji warto podkreślić, że jedną z umiejętności naukowca jest umiejętność komunikowania wyników i dyskusji. Można porównać do seminariów, konferencji i publikacji (formy dyskusji naukowej). Na podstawie przeprowadzonej dyskusji i zebranych danych uczniowie planują kolejny eksperyment. Jak teraz zaplanują kolejne badania? W dyskusji należy uczniów nakierować na problem powtórzeń w nauce, próby kontrolnej oraz rolę nowych technik i metod badawczych, zastosowanych w badaniach (jak nowe przyrządy zmieniały wiedzę o naszym świecie). Do próby kontrolnej przydadzą się puste puszki. Uczniowie przynoszą na kolejne spotkanie (wersja do wykonania samodzielnie w szkole lub Klubie Młodego Odkrywcy) domniemaną zawartość puszki by porównać w dodatkowym eksperymencie. Po zakończeniu warsztatów uczniowie pod okiem nauczyciela piszą raport z badań (wszystkie elementy: wstęp, materiał i metody, wyniki, dyskusja, piśmiennictwo).

Nauczyciele otrzymają dodatkową instrukcję (wsparcie metodyczne i merytoryczne).

W ramach szkolenia przewidzimy warsztaty z nauczycielami, by wiedzieli jak pomóc uczniom w pisaniu takich sprawozdań.

Przewidziane są także konsultacje dla uczniów m.in. w formie żywej biblioteki.

Materiały dodatkowe zostaną tak przygotowane, by można było wykorzystać warsztaty (rezultaty) w szkolnym festiwalu nauki (szkolna konferencja) - uczniowie zrelacjonują wyniki eksperymentu w szkole, przed innymi uczniami.

Kompetencje naukowca (wg różnych źródeł) 

A. Kompetencje twarde (dyscyplina naukowa)
B. Kompetencje myślenia (ogólnofilozoficzne)
C. Kompetencje społeczne

Kompetencje w procesach 
1. Zabieganie o fundusze
2. Wykonanie badań
3. Komunikowanie wyników

Kompetencje kluczowe 
• Przestrzeganie zasad i norm
• Projektowanie i przeprowadzanie eksperymentów/obserwacji
• Budowanie urządzeń pomiarowych/obserwacyjnych n(narzędzia techniczne)
• Analizowanie danych
• Szacowanie wielkości, skalowanie (metody nie obliczeniowe)
• Wykonywanie obliczeń, analityka (metody obliczeniowe)
• Organizowanie danych w wykresy, tabele, schematy
• Klasyfikowanie informacji
• Określanie zmiennych i ich zależności
• Modelowanie teoretyczne/praktyczne
• Przewidywanie wyników
• Stawianie i podważanie hipotez
• Synteza faktów (uogólnianie, wyszukiwanie związków)
• Motywowanie, zaangażowanie, przywództwo
• Planowanie pracy, zarządzanie
• Praca w zespole, procesy grupowe, psychologia grupy (kompetencje interpersonalne)
• Dyskutowanie
• Przemawianie, publikowanie (komunikowanie wyników)

Wiosna w szklarni czyli pierwsza propozycja dla Klubów Młodych Odkrywców

W tym semestrze wszystkich studentów i pracowników oraz Kluby Młodych Odkrywców  chętnych do pracy w szklarni w ramach wolontariatu zapraszam w środy od 10.00 do 14.00. Udostępniam rośliny do adopcji oraz do zrobienia sadzonek.

Wiosna w szklarni rozpoczyna się wcześniej, już zaczęły się doświadczenia oraz przesadzanie roślin.

Zorganizowane grupy Klubów Młodego Odkrywcy proszę o wcześniejszy kontakt. Istnieje możliwość uzgodnienia innego, dogodnego terminu dla Klubo Młodych Odkrywców.

Teresa Jagielska
 tel.515232560

Szklarnia Wydziału Biologii i Biotechnologii UWM w Olsztynie